Gehoorschade door lawaai is onomkeerbaar en pijnloos. Een medewerker merkt pas dat zijn gehoor achteruitgaat als het te laat is. Daarom kiezen steeds meer bedrijven voor otoplastieken: oordoppen die op maat van de gehoorgang gemaakt worden, comfortabel genoeg om een volledige shift te dragen, en met een filter dat spraak en waarschuwingssignalen laat doorkomen.

Maar een otoplastiek heeft een eigenschap die vaak vergeten wordt: ze beschermt alleen zolang ze perfect aansluit.

Wat is een otoplastiek?

Een otoplastiek is een oordop die gemaakt wordt naar een afdruk van de gehoorgang en de oorschelp van de drager. Ze valt onder EN 352-2, de norm voor oordoppen. Het verschil met een wegwerpoordop zit in drie dingen:

  • Pasvorm: de otoplastiek volgt de vorm van één specifiek oor. Er hoeft niets ingerold of ingedraaid te worden, dus ze zit bij elke medewerker elke keer op dezelfde manier.
  • Filter: een akoestisch filter bepaalt hoeveel geluid er wordt gedempt. Zo kiest u de demping die bij de werkpost past, in plaats van zoveel mogelijk demping. Te veel demping zorgt ervoor dat medewerkers collega's en alarmsignalen niet meer horen, en de oordop uithalen.
  • Persoonlijk: een otoplastiek is van één medewerker en kan niet doorgegeven worden.

Waarom de pasvorm na enkele jaren niet meer klopt

De gehoorgang is geen vaste vorm. Hij verandert met de leeftijd, met gewichtsverandering en door de dagelijkse druk van de oordop zelf. Het materiaal van de otoplastiek verandert ook: het kan na jaren gebruik en reiniging lichtjes krimpen of verharden.

Het gevolg is een kleine opening tussen otoplastiek en gehoorgang. Geluid lekt dan langs de oordop het oor in, en de werkelijke demping ligt lager dan de waarde waarmee de otoplastiek werd verkocht. De drager merkt dat niet: de oordop voelt nog steeds goed aan.

Daarom raden preventieadviseurs aan om otoplastieken om de 4 jaar opnieuw te laten aanmeten. Fabrikanten hanteren termijnen tussen 4 en 5 jaar, afhankelijk van het materiaal. Sommige verlengen de termijn als de otoplastiek elk jaar gecontroleerd wordt. Zonder controle is 4 jaar de veilige grens.

De lektest: bij aflevering en daarna

Of een otoplastiek nog goed afsluit, meet u met een lektest (ook fittest genoemd). Daarbij wordt gemeten of er lucht of geluid langs de otoplastiek lekt terwijl ze in het oor zit.

Moment Wat Status
Bij aflevering Lektest bij elke nieuwe otoplastiek, voor de drager ze in gebruik neemt Verplicht volgens EN 352-2:2020, sinds oktober 2023 van toepassing
Jaarlijks Controle van de pasvorm en de staat van de otoplastiek en het filter In België niet uitdrukkelijk verplicht, wel sterk aanbevolen. Verplicht als de gebruiksaanwijzing van de fabrikant het oplegt.
Na ongeveer 4 jaar Nieuwe afdruk en nieuwe otoplastiek Gangbare vervangtermijn, eerder als de lektest faalt

Let op het verschil met Nederland, waar een jaarlijkse lektest wel als standaard geldt. In België hangt het af van de gebruiksaanwijzing van de fabrikant. Die gebruiksaanwijzing moet u volgen, dus lees ze na.

Wat de Codex van u als werkgever vraagt

  • Artikel IX.2-3: de otoplastiek wordt ter beschikking gesteld zonder kosten voor de werknemer, ook de vervanging.
  • Artikel IX.2-20: u zorgt op uw kosten voor het onderhoud en het tijdig vervangen van de PBM, volgens de aanwijzingen van de fabrikant.
  • Artikel IX.2-21: u zorgt dat PBM na hun levensduur verwijderd worden, en dat iemand met de nodige opleiding nagaat of het PBM nog conform is.

Voor otoplastieken betekent dat concreet: u moet weten wanneer elke otoplastiek in gebruik genomen is, wanneer ze gecontroleerd werd, en wanneer ze vervangen moet worden. Bij een bedrijf met 50 medewerkers die otoplastieken dragen, zijn dat 50 data die u bijhoudt.

Wanneer zijn otoplastieken de juiste keuze?

De Codex over lawaai legt drie drempels op, gemeten als dagelijkse blootstelling. Meer daarover leest u in ons artikel over EN 352 en het berekenen van de SNR.

Blootstelling Wat u moet doen
Vanaf 80 dB(A) Gehoorbescherming ter beschikking stellen
Vanaf 85 dB(A) Gehoorbescherming dragen is verplicht
87 dB(A) Grenswaarde die niet overschreden mag worden, gemeten met de gehoorbescherming in

Otoplastieken zijn vooral zinvol voor medewerkers die elke dag langdurig in lawaai werken. Daar weegt het comfort zwaar door: een oordop die na twee uur pijn doet, wordt uitgehaald. Voor wie maar af en toe in een lawaaierige zone komt, volstaan wegwerpoordoppen of oorkappen meestal.

Checklist voor uw otoplastieken

  • Heeft elke otoplastiek een lektest gekregen bij aflevering?
  • Weet u per medewerker wanneer zijn otoplastiek in gebruik genomen is?
  • Laat u de otoplastieken jaarlijks controleren, of vraagt de gebruiksaanwijzing van uw fabrikant dat?
  • Staat de vervanging na ongeveer 4 jaar ingepland, en budgetteert u die?
  • Past het filter nog bij het lawaai op de werkpost, of is de werkpost veranderd?