Persoonlijke beschermingsmiddelen zijn het laatste vangnet in de preventiehiërarchie. Dat klinkt als een technisch detail, maar het heeft directe gevolgen voor hoe u als werkgever PBM moet selecteren, verstrekken en beheren.
Hier is wat de wet zegt — en wat dat concreet betekent voor uw bedrijf.
De wettelijke basis: Codex Boek IX, Titel 2
Het Belgisch Codex over het welzijn op het werk regelt PBM in Boek IX, Titel 2 (artikelen IX.2-1 t/m IX.2-12). Dit is de omzetting van EU-Richtlijn 89/656/EEG in Belgisch recht.
De kern van de verplichtingen staat in drie regels:
- PBM worden gratis verstrekt aan werknemers
- De werkgever is verantwoordelijk voor onderhoud, reiniging en vervanging
- PBM moeten worden geselecteerd op basis van een risicoanalyse
De preventiehiërarchie: waarom PBM altijd laatste staan
Artikel IX.2-2 verplicht de werkgever om de preventiehiërarchie te respecteren:
| Prioriteit | Maatregel | Voorbeeld |
|---|---|---|
| 1 | Risico elimineren | Gevaarlijk product vervangen |
| 2 | Technische collectieve bescherming | Afscherming, ventilatie |
| 3 | Organisatorische maatregelen | Rotatie, beperkte toegang |
| 4 | PBM | Laatste redmiddel |
Praktische implicatie: als u PBM inzet terwijl een technische maatregel het risico volledig zou elimineren, voldoet u niet aan de wet. De preventieadviseur moet documenteren waarom PBM de gekozen aanpak is.
Risicoanalyse: de kern van elke PBM-beslissing
Artikel IX.2-4 vereist dat de PBM-selectie gebaseerd is op een gedocumenteerde risicoanalyse. Die analyse moet minimaal vier elementen bevatten:
- Aard en ernst van het risico — mechanisch, chemisch, thermisch, biologisch
- Frequentie en duur van blootstelling — dagelijks vs. incidenteel
- Ergonomische vereisten — mag het werk niet onmogelijk maken
- Gezondheidstoestand van de werknemer — relevante aandoeningen of allergieën
De CE-markering op een PBM bewijst dat het product voldoet aan de productveiligheidseisen van EU-Verordening 2016/425. Het bewijst niet dat het product geschikt is voor uw specifieke toepassing. Dat bewijs levert de risicoanalyse.
Wat moet u aantonen bij een inspectie?
De Toezicht op het Welzijn op het Werk (TWW) kan op elk moment een controle uitvoeren. Wat zij verwachten te zien:
- Een bijgewerkt globaal preventieplan of jaarlijks actieplan dat PBM-risico's adresseert
- Documentatie van de risicoanalyse per werkomgeving of functie
- Bewijzen van verstrekking: leveringsbonnen of handtekeningenlijsten
- Bewijs dat de werknemer instructie heeft gekregen over correct gebruik
- Bewijs dat onderhoud en vervanging plaatsvinden
Ontbreekt een van deze documenten? Dan is er sprake van een overtreding, ongeacht of de PBM feitelijk worden gedragen.
Informatieverplichting en instructie
Artikel IX.2-7 verplicht de werkgever om werknemers schriftelijk te informeren over:
- de risico's waartegen de PBM bescherming biedt
- hoe de PBM correct worden gebruikt en aangebracht
- hoe ze worden onderhouden en bewaard
- wanneer ze moeten worden vervangen
Dit is vaak de zwakste schakel in de praktijk. Een nieuwe medewerker die zijn veiligheidsschoenen ontvangt zonder schriftelijke instructie over gebruiksduur en reinigingsprotocol voldoet aan de verstrekkingsplicht, maar niet aan de informatieplicht.
Asbestupdate 2026: verscherpte normen
Per 21 december 2025 geldt een aangescherpte blootstellingslimiet voor asbest: van 0,1 naar 0,01 vezels/cm³. Dit heeft directe gevolgen voor:
- Sloopwerkzaamheden in gebouwen voor 1980
- Renovatie van technische installaties met asbesthoudende isolatie
- Onderhoud van rem- en koppelingssystemen in oudere voertuigen
Aanbevolen PBM bij asbestblootstelling: FFP3-halfmasker of volledig gelaatsmasker met P3-filter (EN 149 FFP3 of EN 140/EN 136 met P3-filter). Wegwerpoverall Type 5/6 (EN 13982-1). Wegwerphandschoenen EN 374.
Controleer of uw huidige asbestprotocol nog voldoet aan de nieuwe limiet.
EU-Verordening 2016/425: wat veranderde er voor de markt?
Sinds 2016 regelt EU-Verordening 2016/425 de productie en commercialisering van PBM. De verordening verving de oude Richtlijn 89/686/EEG. Kernpunten voor inkopers:
- Alle CE-gecertificeerde PBM die na april 2019 op de Belgische markt zijn gebracht, vallen onder de nieuwe verordening
- De verordening verdeelt PBM in drie categorieën (I, II, III) op basis van risiconiveau; categorie III vereist tussenkomst van een aangemeld orgaan
- EN-normen zijn horizontaal: ze gelden identiek in België, Nederland en Luxemburg. Alleen de nationale wetgeving rondom verplichtingen verschilt
De praktische checklist
Gebruik deze checklist bij de volgende jaarlijkse risicoanalyse:
- [ ] Is de risicoanalyse bijgewerkt na wijzigingen in productieprocessen?
- [ ] Zijn alle PBM geselecteerd op basis van de actuele normen (EN 388:2016, EN 374-2:2019, etc.)?
- [ ] Zijn er instructiedocumenten per PBM-type?
- [ ] Is de vervangingsfrequentie gedocumenteerd per functie?
- [ ] Zijn werknemers in goede gezondheid in staat de PBM te dragen (ergonomie, allergieën)?
- [ ] Voldoet het asbestprotocol aan de limiet van 0,01 vezels/cm³ (sinds 21 dec 2025)?
Protegara's gratis PPE-audit genereert automatisch de risicoanalyse-documentatie voor uw vier Tier 1-sectoren. Het rapport vermeldt de toepasselijke EN-normen en de Codex-artikelen per risicocategorie — klaar voor gebruik bij een TWW-inspectie.