Een werknemer die zijn veiligheidshelm afzet zodra de preventieadviseur de hoek om is, is geen disciplinair probleem. Het is een ontwerppro bleem. De helm past niet, de werkplek biedt geen plek om hem op te hangen, of de collega ernaast draagt hem ook nooit. De oorzaak ligt zelden bij de werknemer zelf.
Cornelia Bogaerts (Wienerberger NV, baksteen- en dakpannenproducent met ongeveer 1.500 medewerkers op 13 sites) zette op een studiedag van 27 april 2026 zeven barrières op een rij waarom regels alleen niet werken. Elke barrière vraagt een andere aanpak. De interventies hieronder zijn Protegara's uitwerking daarvan.
Barrière 1: ongemak en hinder
PBM die te warm zijn, te zwaar wegen of het zicht of gehoor belemmeren, worden consequent afgelegd zodra de sociale controle wegvalt. De werknemer kiest niet voor onveiligheid — hij kiest voor productiviteit. Die afweging wint altijd als het PBM het werk moeilijker maakt.
Interventie: Schakel werknemers in bij de PBM-selectie. Laat medewerkers modellen uittesten vóór de aankoop. Laat de definitieve keuze mede bepalen door de mensen die het PBM acht uur per dag dragen.
Barrière 2: onderschatting van het risico
"Ik doe dit werk al tien jaar en er is nooit iets misgegaan." Routine verlaagt de gepercipieerde risicokans. Dit is geen eigenwijsheid — het is een cognitief mechanisme (beschikbaarheidsheuristiek). Kleine taken worden als "even snel" ingeschat, ook als de kans op een ernstig incident reëel is.
Interventie: Gebruik concrete incidenten uit het eigen bedrijf of de eigen sector, niet abstract statistisch materiaal. Een bijna-ongeval op de eigen vloer, met naam van de machine en de taak, werkt beter dan een percentage.
Barrière 3: tijd- en werkdruk
Hoge productiedruk, en PBM aantrekken kost tijd. Als de focus op snelheid en output ligt, wint het "even snel zonder" het van de veiligheid.
Interventie: Haal de tijd uit het aantrekken: PBM binnen handbereik van de taak, combinaties die samen passen (bril onder gelaatsscherm, gehoorbescherming op helm), en planning die rekening houdt met die minuten. Spreek leidinggevenden aan op productiedoelen die veilig werken onmogelijk maken.
Barrière 4: veiligheidsleiderschap
Leidinggevenden die zelf geen voorbeeld geven of niet consequent opvolgen, geen duidelijke afspraken, veiligheidsafspraken die niet actief uitgedragen worden: dan bestaan de regels in de praktijk niet. Vage formuleringen als "gebruik PBM waar nodig" laten de werknemer zelf beslissen.
Interventie: Specificeer per taak, per zone en per risiconiveau exact welk PBM verplicht is, en hang het op in de werkzone zelf. De leidinggevende als rolmodel is de sterkste hefboom: een ploegchef die zelf consequent zijn bescherming draagt en collega's aanspreekt, verandert de norm.
Barrière 5: onvoldoende opleiding of bewustzijn
Medewerkers die het risico niet volledig begrijpen, onderschatten ook de beschermingswaarde van het PBM. Opleidingen die alleen de regels herhalen — zonder de onderliggende fysica of medische gevolgen te tonen — bereiken geen gedragsverandering.
Interventie: Toon wat een specifiek letsel er na 24 uur uitziet. Gebruik beeldmateriaal van incidenten uit de eigen sector. Geef context: waarom beschermt dit PBM beter dan de alternatieven die de werknemer zelf zou kiezen?
Barrière 6: slechte beschikbaarheid of kwaliteit
PBM die niet direct voorhanden zijn op de werkplek, worden niet gedragen. Onjuiste maten, slechte pasvorm en snelle slijtage versterken dit. Een werknemer die drie keer een kapotte of slecht passende bescherming heeft gekregen, vraagt de vierde keer niet meer.
Interventie: Stockeer PBM op de werkplek zelf, niet centraal in een magazijn. Houd meerdere maten op voorraad. Vervang proactief op basis van gebruiksduur, niet op basis van visuele slijtage.
Barrière 7: bedrijfscultuur en groepsgedrag
"Hier doen we dat niet." Als collega's PBM niet dragen, is de impliciete norm dat PBM optioneel zijn en krijgt veiligheid minder prioriteit dan productie. Als het niet dragen nooit wordt opgemerkt of aangesproken, bevestigt dat die norm. Positieve bekrachtiging — het benoemen van correct gedrag — is effectiever dan sancties. Straffen is de minst doeltreffende interventie en verstoort de relatie tussen leidinggevenden en medewerkers.
Interventie: Werk met de groep, niet tegen individuen. Benoem correct PBM-gedrag expliciet en positief. Koppel veiligheidsobservaties aan teamoverleg, niet aan disciplinaire procedures. Maak veiligheid bespreekbaar zonder angst voor gevolgen.
Van moetiveren naar motiveren
Het centrale inzicht uit het Wienerberger-onderzoek: werknemers die PBM dragen omdat ze verplicht zijn ("moetiveren"), dragen ze alleen als er sociale controle is. Werknemers die PBM dragen omdat ze de waarde ervan begrijpen en de middelen daartoe hebben ("motiveren"), dragen ze ook als niemand kijkt.
Het verschil zit niet in de regels. Het zit in de structuur: beschikbaarheid, pasvorm, rolmodellen en duidelijke communicatie per taak. Pas als die structuur klopt, heeft gedragsverandering een kans.
Praktische stap voor uw bedrijf
- Voer een anonieme enquête uit bij uw medewerkers: welke van de 7 barrières herkennen zij?
- Observeer één dag op de werkvloer: wanneer wordt PBM afgelegd en waarom?
- Selecteer maximaal twee barrières om dit kwartaal aan te pakken — niet alle zeven tegelijk
- Meet het draagpercentage voor en na de interventie via observatie (geen zelfrapportage)
Een PBM-selectie die werknemers mee laat bepalen en een aankoopbeleid dat ergonomie even zwaar weegt als prijs, zijn de snelste structuurwijzigingen met het hoogste rendement. Bij een werkplekbezoek bekijkt een veiligheidsexpert met u uw huidige PBM-park op ergonomische geschiktheid per functie — als startpunt voor barrière 1 en 6.