Verkeerde handschoen, juiste intentie — een kostbaar verschil

Bij snij- en handletsels op de bouwplaats blijkt vaak dat de werknemer wél handschoenen droeg. De oorzaak ligt dan niet in het ontbreken van persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM), maar in een specificatieprobleem — de verkeerde beschermingsklasse voor de uitgevoerde taak. Dat onderscheid heeft directe juridische en financiële gevolgen voor elke werkgever die valt onder de Codex Welzijn op het Werk, Boek IX.

Wat EN 388 werkelijk meet — en wat niet

EN 388:2016+A1:2018 is de Europese norm voor handschoenen tegen mechanische risico's. De code op het handschoenetiket telt vier cijfers voor de klassieke testen:

  • A — Slijtvastheid (0–4): weerstand tegen abrasie via schuurpapier
  • B — Snijweerstand (Coup-test) (0–5, of X als niet getest): weerstand tegen een ronddraaiend mes
  • C — Scheurweerstand (0–4): kracht nodig om de handschoen te scheuren
  • D — Perforatierweerstand (0–4): weerstand tegen een puntig voorwerp

Sinds de 2016-revisie komen daar twee posities bij:

  • E — ISO 13997 snijweerstand (TDM-test) (A–F): meet de kracht in Newton nodig om bij een enkele snijbeweging door het materiaal te snijden
  • F — Stootweerstand (P = geslaagd)

De Coup-test (B) verzadigt bij hoge snijweerstand — het mes slijt sneller dan het materiaal. Daardoor geeft een score van 5 op de Coup-test geen betrouwbare informatie voor taken met scherpe metaalranden of glasscherven. De TDM-test (E) is in die gevallen de relevante parameter.

EN 388-snijklasse per type rand

Er bestaat geen wettelijke of normatieve tabel die een taak aan een snijklasse koppelt: niet in de Codex, niet in EN 388 zelf. Protegara legt die koppeling daarom zelf vast, niet per sector of beroep, maar per type rand waarmee de hand in contact komt. Hetzelfde randtype krijgt bij elke klant dezelfde minimale klasse. Het zijn Protegara-richtwaarden als vertrekpunt voor uw eigen risicoanalyse, geen wettelijke minima. Snijwerende handschoenen tegen mechanische risico's zijn categorie II van EU-verordening 2016/425 (alleen handschoenen tegen bv. kettingzagen of chemische stoffen zijn categorie III).

Snijklassen R1 tot R6, klasse A tot F, 2 tot 30 newton Minimale snijkracht, EN 388 TDM (N) 10 20 30 0 2 N A R1 karton, hout 5 N B R2 afgewerkte delen 10 N C R3 profielen, bramen 15 N D R4 vers geknipt plaat 22 N E R5 glas, gevelpanelen 30 N F R6 mes naar de hand Nooit lager dan de tabel; één klasse hoger als een zwaar stuk door de hand kan glijden
Minimale snijkracht per klasse volgens EN 388 (TDM, ISO 13997), en het randtype waarvoor Protegara die klasse kiest.
Type rand Voorbeelden Min. snijklasse (TDM) Aandachtspunt
Ruwe of schurende oppervlakken, geen snijdende randen Verpakte goederen, karton, hout, bakstenen A Slijtvastheid minstens 3
Bewerkte of ontbraamde randen, kunststof Afgewerkte onderdelen monteren, dozen openen met een cutter B Slijtvastheid minstens 2
Onbewerkte metaalranden en profielen met bramen Aluminium- en staalprofielen, wapeningsstaal, kabelgoten, metalen verpakkingsbanden C Perforatie minstens 2
Vers geknipt of gestanst plaatwerk, scherpe brokstukken Plaatwerk vlak na knippen of ponsen, ventilatiekanalen, sloopwerk D Perforatie minstens 3, stootbescherming (P) bij sloop
Glas en zeer scherpe metaalranden, losse messen Glaspanelen hanteren, machinemessen wisselen, kabels strippen met een mes E Scheurweerstand minstens 3
Mes of glasbreuk naar de hand toe Glas snijden of breken, uitbenen, vis fileren F Bij steken naar de hand: maliënhandschoen volgens EN 1082
Draaiende machines (kolomboor, draaibank) Intrekrisico Geen handschoenen bij draaiende delen: een handschoen kan gegrepen worden en de hand mee intrekken. Bescherm met afscherming en procedures (stilstand, LOTO).

Kan een zwaar stuk met een scherpe rand door de hand glijden, bijvoorbeeld bij het dragen van platen of glas, dan kiezen we één klasse hoger. Toont een incident aan dat een klasse voor een bepaalde activiteit niet volstaat, dan verhogen we die klasse voor elke klant met dezelfde activiteit.

Een handschoen met TDM-klasse A weerstaat minstens 2 newton snijkracht, klasse F minstens 30 newton (EN 388:2016+A1:2018, tabel 2). Om een handschoen van klasse F door te snijden is dus vijftien keer meer kracht nodig dan bij klasse A.

Belgische regelgeving: wat de werkgever verplicht is

De Codex over het welzijn op het werk, boek IX, titel 2, verplicht de werkgever om de gevaren te bepalen die PBM nodig maken (artikel IX.2-4), de omstandigheden van gebruik per werkpost vast te leggen (artikel IX.2-5) en het PBM vóór de keuze te beoordelen (artikel IX.2-10). Die analyse moet dus werkpost- en taakspecifiek zijn. Een algemene omschrijving als "bouwplaats" volstaat niet als juridische grondslag voor de PBM-keuze.

EU-verordening 2016/425 deelt PBM in drie categorieën in op basis van risico-ernst. Snijwerende handschoenen zijn categorie II: een EU-typeonderzoek door een aangemelde instantie, waarvan het certificaat ten hoogste vijf jaar geldig is. Voor categorie III (bv. chemicaliënhandschoenen) komt daar productietoezicht door de aangemelde instantie bij, en staat haar nummer naast de CE-markering.

De Belgische arbeidsinspectie (TWW) kan bij controle de risicoanalyse, de PBM-selectiemotivatie en de CE-conformiteitsdocumentatie opvragen. Ontbreekt één van deze elementen, dan riskeert de werkgever een sanctie volgens het Sociaal Strafwetboek, naast de civielrechtelijke aansprakelijkheid.

Vier stappen naar een correcte handschoenspecificatie

  1. Inventariseer taken, niet functies. Maak een lijst van alle handmatige handelingen per werkpost — niet per jobomschrijving. Een metselaar die ook glaswol verwerkt, heeft voor die specifieke handeling een andere handschoen nodig dan voor het metselen zelf.

  2. Bepaal het dominante risico per taak. Abrasie, snijden, perforatie en stoot zijn afzonderlijke parameters. Identificeer welke parameter het hoogste letselrisico vertegenwoordigt en selecteer op die parameter — niet op de gemiddelde score.

  3. Controleer de TDM-score voor snijrisico's. Vraag leveranciers expliciet naar de EN 388 TDM-testresultaten (parameter E). Een handschoen zonder TDM-score is niet getest op realistische snijkrachten en mag niet worden ingezet bij taken met scherpe metaalranden of glasscherven.

  4. Verifieer CE-documentatie per categorie. Vraag voor elke handschoen de EU-conformiteitsverklaring op en controleer of het vermelde certificaat van EU-typeonderzoek nog geldig is (ten hoogste vijf jaar) en uitgereikt werd door een aangemelde instantie die in de NANDO-database voor PBM staat.

Van specificatie naar systeem

Handletsels ondanks handschoenen wijzen op een specificatieprobleem, niet op individueel gedrag. De oplossing is een gestructureerde koppeling tussen taakrisicoanalyse en EN 388 prestatieklassen, gedocumenteerd op een manier die voldoet aan Codex Boek IX en controleerbaar is bij een TWW-inspectie.

Wie wil nagaan of de huidige handschoenspecificaties aansluiten op de werkelijke taakrisicoanalyse, kan daarvoor de Protegara PBM-vragenlijst gebruiken als startpunt.