EU Verordening 2016/425 deelt alle PBM in drie categorieën in op basis van het risiconiveau waartegen ze beschermen. Die indeling bepaalt niet alleen hoe de fabrikant zijn product mag certificeren — ze bepaalt ook wat een werkgever mag verwachten van de bescherming en welke documentatie hij moet kunnen voorleggen.
In de praktijk kent een significant deel van de Belgische HSE-managers het verschil niet. Dat leidt tot twee fouten: Categorie I PBM worden behandeld als Categorie III (onnodig zware procedure), of Categorie III PBM worden aangekocht zonder verificatie van het notified body-nummer (compliance-risico).
Categorie I: minimale risico's, zelfcertificering
Categorie I omvat uitsluitend deze minimale risico's (bijlage I): oppervlakkig mechanisch letsel (tuinhandschoenen), contact met vrij onschadelijke schoonmaakmiddelen of langdurig contact met water, contact met warme oppervlakken van niet meer dan 50 °C, schade aan de ogen door zonlicht (niet bij het observeren van de zon), en weersomstandigheden die niet extreem zijn.
De conformiteitsroute voor Categorie I is interne productiecontrole. De fabrikant stelt zelf de conformiteit vast, zonder tussenkomst van een externe instantie. Op het CE-label staat geen notified body-nummer. Dat is correct — en geen teken van mindere kwaliteit.
Wat de CE-markering bij Categorie I bewijst: het product voldoet aan de basisgezondheids- en veiligheidseisen van de verordening. Wat het niet bewijst: prestaties boven de minimumeisen, of geschiktheid voor specifieke industriële toepassingen.
Categorie II: gemiddelde risico's, EU-typeonderzoek
Het overgrote deel van de industriële PBM valt in Categorie II: veiligheidsschoenen (EN ISO 20345), veiligheidshelmen (EN 397), snijwerende handschoenen (EN 388), zichtbaarheidskledij (EN ISO 20471), oogbescherming voor industrieel gebruik.
De conformiteitsroute voor Categorie II vereist een EU-typeonderzoek door een aangemelde instantie (notified body). De notified body test een representatief exemplaar van het model en stelt een EU-typeonderzoekcertificaat op. Daarna mag de fabrikant de productie intern controleren, conform het goedgekeurde type.
Naast de CE-markering staat bij categorie II geen nummer van een aangemelde instantie: dat nummer is alleen voorgeschreven voor categorie III (artikel 17, lid 3), omdat bij categorie II de instantie na het typeonderzoek niet meer betrokken is bij de productie. Welke instantie het typeonderzoek deed, staat in de EU-conformiteitsverklaring en de gebruiksaanwijzing. Die instantie kunt u verifiëren in de NANDO-database van de Europese Commissie.
Categorie III: hoogste risico's, doorlopend toezicht
Categorie III omvat PBM die beschermen tegen risico's die ernstig letsel of de dood kunnen veroorzaken. De verordening somt deze uitputtend op in bijlage I:
- Stoffen en mengsels die gevaarlijk zijn voor de gezondheid (onder meer FFP2, FFP3, volgelaatsmaskers, chemische handschoenen)
- Ademlucht met te weinig zuurstof
- Schadelijke biologische agentia
- Ioniserende straling
- Warme omgeving vergelijkbaar met een luchttemperatuur van minstens 100 °C, of koude van –50 °C of minder
- Naar beneden vallen van grote hoogte — volledige lichaamsharnasen, energieabsorberende vanglijnen, valstopapparaten
- Elektrische schok en werken onder spanning
- Verdrinking
- Snijwonden door kettingzagen
- Hogedrukstralen
- Schotwonden of messteken
- Schadelijk lawaai — gehoorbescherming is dus categorie III
De conformiteitsroute voor Categorie III vereist het EU-typeonderzoek én een van twee aanvullende procedures (artikel 19): productcontroles onder toezicht van de aangemelde instantie met willekeurige tussenpozen (module C2), of kwaliteitsborging van het productieproces (module D). De notified body blijft dus betrokken na de initiële certificering.
Wat betekent dit concreet voor uw inkoop?
Drie praktische regels voor uw aankoopbeleid:
- Vraag altijd de EU-conformiteitsverklaring op. Het PBM moet vergezeld gaan van een kopie ervan of van het internetadres waar ze te raadplegen is. Ze vermeldt de toepasselijke geharmoniseerde normen en — voor categorie II en III — de aangemelde instantie en het certificaat. Geen conformiteitsverklaring = geen levering accepteren.
- Verifieer de aangemelde instantie voor categorie II en III (bij categorie III ook het nummer naast de CE). Gebruik de NANDO-database. Controleer of de notified body geaccrediteerd is voor het specifieke PBM-type dat u aankoopt. Een notified body die geaccrediteerd is voor veiligheidsschoenen, is dat niet automatisch ook voor valharnasen.
- Bewaar certificaten per PBM-model in uw dossier. Bij een TWW-inspectie moet u kunnen aantonen dat de PBM die uw werknemers dragen conform zijn. Dit vereist het EU-typeonderzoekcertificaat, niet alleen het CE-label op het product.
Wat de categorie-indeling niet regelt
De categorie-indeling is een maatstaf voor de conformiteitsroute — niet voor de kwaliteit of de prestatieniveaus. Een Categorie I PBM van een kwalitatief hoogwaardige fabrikant kan superieur zijn aan een Categorie II product van een discountleverancier. De EN-normen per prestatieparameter (EN 388 voor snijweerstand, EN ISO 20345 voor veiligheidsschoenen) definiëren de minimumprestaties. Kwaliteitsverschillen zitten boven die minimumeisen — en die zijn niet zichtbaar op het CE-label.
Voor HSE-managers geldt: de categorie bepaalt uw compliance-vereisten. De EN-norm bepaalt uw minimumbescherming. De risicoanalyse bepaalt of die minimumbescherming volstaat voor uw specifieke toepassing.